Sereke | Beş Ereb | Beş Çand | Gotarek Rke | Erşv

Sereke

Ger



 

 
 

Gotar: Careke Din Ziman Amd Kovara Hawar!

 


Konê Re

  Ez nebawer im ku herêm di Kurdistanê de, wek herêma Cizîra me, bi her sê detên xwe ve; Beriya Mêrdînê, Deta Xelef Axa û Deta Hesina bi zargotin û wêjeya kurdî a devikî dewlemend heye.. Ew jî egerên xwe heye; yek ji wan, nêzîkbûna wê ji bajarê Cizîra Botan ve, ev bajarê ku ji kevin ve navenda aristaniya mirovahiyê ye û bandora wî li xelkên Cizîrê hebû. Ya din, ji sedê salan ve Cizîr xwe germiyan bû ji koçerên zozana re; zivistanên xwe li detên wê derbas dikirin û dawiya buharan, careke din li zozanên xwe vedigeriyan.. Di cenga cîhanî a yekemîn 1914`an de jî, ba star bû ji miextî û mehcirên Wanê, Bedilîsê, Serheda û Nûrînê re..


 Pitî serhildana îx Seîd li Diyarbekirê di sala 1925`an de û fermana êx û axayên welatperwer ji rex kemalîstan ve, cardî gelek êx, mela, serokhoz, malbat û beên eîran ji Mêrdînê, Batmanê, Cizîra Botan, Licê, Bagokê, Omeryan, Tora Abdînê, Tora Mihelmiyan û Tora Seyidan, xwe li Cizîrê, nav kurdên Rojava bi her sê deên wê ve girtin.. Di encama vê yekê de wan kesan êweyên zimanê xwe, irf û adetên xwe û zargotina xwe jî bi xwe re anîn û ji xelkên Cizîrê re bû dewlemendbûn..
  Di 15 gulana 1932`an de dema ku Mîr Celadet Bedirxan kovara xwe HAWARê li amê bi zimanê Kurdî, êweyê xelkên Cizîrê û taybetî xelkên bajarê Amûdê weand, hingî bijartina wî ji vî êweyî re bi zanîn û dûrdîtinî bû. Wî xwe zanîbû ku gelek êwezarên zimanê Kurdî di Amûdê de kom bûne, armanca Mîr jî, ku zimanê kovara wî Hawarê Kurdistanî be.. Tev Kurdistanî kovara wî bi hêsanî bixwînin.. Ji ber vê yekê wî zimanê kovara xwe ne bi êwezarê Botan, bi êwezarê xelkên bajarê Amûdê weand.. Bêguman, wê bi êwezarê Botan jê re hêsantir ba..
  Çima êwezarê xelkên Amûdê, ne êwezarê xelkên Botan? Di wê hingê Amûd tekane bajar bû li Cizîrê, bajarê danûstandin û bazirganiyê bû. Ev bajarên din wek Qamilo, Hesekê, Derbasiyê, Dêrika Hesina nebûn û wek ku diyare di wê hinge de zimanê Kurdî li bakurî Kurdistanê qedexe bû.. Piraniya xelkên Cizîrê (Rojava), ji Serxetiyan û Binxetyan di çariyên bajarê Amûdê re derbas bibûn, alav û lazimiyên xwe jê dikirîn û êweyên xwe didan hev û ji hev distandin! Anku ji hev fêrî êweyên axaftina hev dibûn, di encam de, ji kurmancîaxêfan re zimanê wê Kurdistanî bû.. Digel ku di wê demê de çend rewenbîrên kurd li Amûdê hebûn wek: Cegerxwîn, Qedrî Can, Reîdê Kurd, Elyas Efendî ji Dêroka Çiyayê Mazî, Ekrem Beg, Qedrî Beg, Wecdî Beg, Mihemed Beg û gelek neferên din ji malbata Celîl Paa ku ew jî wê demê li gundê Talikê bûn, di rex Amûdê de.. Û gelek êx û malayên welatparêz yên ku ji ber kemalîstan revyabûn, hatibûn Amûdê.. Digel gelek navdarên Amûdê ku pitgirbûn ji Mîr Celadet re wek: Axayê Amûdê; Seîdê Mihemed Axayê Deqorî, Mihemed Elî iwê, Ezîzî Darî, Birahîmê Qiço..
  Û wek ku diyare, rojnamegerî di bajaran de pê dikeve û ge dibe.. Derfeta belavkirina kovara Hawarê, tenê li Amûdê hebû. Zimanê Kurdî li Bakurî Kurdistanê qedexe bû, wek ku min gotiye.. Bi tenê bajarê Amûd senterek hevdîtinê bû ji kurdên Serxet û Binxetê re.. Zimanê Kurdî serbest bû, ne qedexe bû.. Kovara Hawar bi destûra Fransîzan dihat weandin.. Gerinendayên Hawarê li Amûdê hebûn, Hawar li xelkên wê belav dikirin, yek ji wan Ûsê Hersan bû.. Mîr Celadet divîbû êraniya zimanê Kurdî, ew zimanê ku xelkên Amûdê pê xeber didan, belav bike.. Û di rûpelê pêî de ji hejmara pêî berê xwe daye kurdan û wiha gotiye: "Hawar dengê zanînê ye, zanîn xwenasîne, xwenasîn ji me re riya felat û xweîyê vedike, her kesê xwe nas dike dikare xwe bide naskirin, lewre ziman erta heyînê ya pêî ne.."
Armanca Mîr Celadet Bedirxan ku zimanê kovara wî û elfabeya Latînî di destpêkê de standard be ji kurmancîaxêfan re û paê ji tev Kurdistaniyan re; Kurmancîaxêf û Soranîaxêfan re. Di hejmara 10an sala 1932an de jî wilo gotiye: "Yekîtiya miletê kurd bi yekîtiya zimanê kurdî tête pê. Di yekîtiya zimên de gava pêîn jî yekîtiya herfan e. Yanî ji bona nivîsandina zimanê miletekî divêt zana û xwendewarên wî miletî, bi tevayî ji bona zimanê xwe elfabêyekê bibijêrin û heke di wî zimanî de çend zar hene, zar hemî bi wê elfabayê bêne nivîsandin.."    
Dawî dibêjim; Hawara Mîr Celadet Bedirxan bang bû ji kurdan: Eger em di serhildan û oreên xwe de biser neketibin, werin em bi zimanê xwe biserkevin; bi zimanê xwe bixwînin, binivîsin û ji zimanê xwe fedî nekin.. Zimanê me hebûna me ye.. De bes e ji we re lo..!
Qamilo 10/06/2018

 
Gotar Nerne Xwediy Xwene
 

Puann Ney

Asta Dengan: 5
Bi Tevah Deng: 4


Ji kerema xwe re kurtedemeke xwe bide v dengdan:

Her ba
Pir ba
Ba
Ne xirab
Xirab

Vebijark